Mới đây, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vừa ban hành hướng dẫn công tác tuyên truyền biển, đảo năm 2022.

Việt Nam là một quốc gia ven biển, với vùng biển giàu tài nguyên. Tuy nhiên, nền kinh tế biển Việt Nam chưa khai thác được hết lợi thế, tiềm năng và biểu hiện rất rõ của một nền kinh tế thiếu bền vững. Làm thế nào để thúc đẩy kinh tế biển, hướng đến phát triển bền vững? PGS.TS. Vũ Thanh Ca - Nguyên Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và Khoa học công nghệ, Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tạp chí Tài nguyên và Môi trường về vấn đề này.

Việt Nam được thiên nhiên ưu ái ban tặng tài nguyên “biển bạc” nhưng “vẫn đói”, bởi rất đáng tiếc là những giá trị từ biển, đảo vẫn chỉ được khai thác một cách sơ sài, bỏ ngỏ. Các nhà đầu tư lớn hiện nay khi có điều kiện, họ đi trước một bước và muốn giúp đỡ đất nước. Vì thế, khi họ làm thì các bên liên quan nên đồng thuận ủng hộ, nhất là khi đất nước muốn “mạnh về biển, làm giàu từ biển”.

Trong suốt sự nghiệp của mình, tôi đã lặn hơn 5000 lần để quan sát dưới nước và kinh ngạc trước sự phong phú của đa dạng sinh học tại những nơi mà tôi viếng thăm.

Khi diện tích trên mặt đất gần như bị khai thác cạn kiệt, người ta nghĩ đến đại dương, không gian sinh tồn cuối cùng của con người!... Và đại dương giờ đây cũng được ví như “cánh đồng cuối cùng của hành tinh trong Thế kỷ 21”. Vì vậy, bảo vệ biển là bảo vệ môi trường sống trong hiện tại và tương lai. Do đó, phát triển kinh tế và giữ gìn môi trường biển cần sự vào cuộc tích cực, chủ động của các tổ chức, cá nhân. Sau đây là chia sẻ của một số chuyên gia, nhà quản lý về lĩnh vực biển, đảo.

Để đưa nền kinh tế biển nước ta theo hướng phát triển nhanh và bền vững, khoa học công nghệ phải là khâu đột phá. Có thể nói, nguồn vốn đầu tư cho một “đơn vị biển” thường lớn hơn rất nhiều so với trường hợp tương tự trên đất liền, cho nên hoạt động khai thác biển đòi hỏi phải là những ngành, nghề có “hàm lượng khoa học công nghệ” cao mới đạt được hiệu quả ổn định trong dài hạn. Trong khi trình độ khai thác biển của nước ta chưa chuyên nghiệp so với khu vực, thì đầu tư phát triển khoa học công nghệ biển trong thời gian tới cần ưu tiên cao và phải được xem là khâu quyết định chất lượng tăng trưởng bền vững các lĩnh vực của kinh tế biển.

Ngày 24/1, UNDP và Tổng cục Biển và Hải đảo (Bộ Tài nguyên và Môi trường) khởi động chiến dịch "Non, biển chung tay - Dọn ngay rác nhựa".

Hoạt động san lấp, lấn biển để xây dựng khu nghỉ dưỡng, nhà hàng... đã trực tiếp làm suy thoái, phá hủy các hệ sinh thái biển tại nhiều khu vực ven biển, ven đảo ở thành phố Phú Quốc (Kiên Giang).

Biển Đông không những nằm trên tuyến đường quan trọng của thương mại hàng hải toàn cầu, còn là nơi có nguồn lợi thủy sản và trữ lượng dầu mỏ, khoáng sản cực lớn. Chính vì vậy mà nhiều nước luôn tranh giành vị thế của mình trên biển Đông.

Thực hiện Chương trình “Hải quân Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dân vươn khơi, bám biển”, Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân trong năm 2021 đã chủ động, tập trung chỉ đạo các tàu thực hiện nhiệm vụ trên biển tổ chức tuyên truyền trực tiếp, hỗ trợ cho ngư dân hoạt động đánh bắt hải sản; nâng cao nhận thức cho ngư dân trong chấp hành đúng pháp luật về khai thác thủy hải sản an toàn, bền vững, góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Sự nghiệp khoa học và công nghệ biển nước ta có phát triển được hay không phụ thuộc vào chính các nhà khoa học và các cơ quan nghiên cứu khoa học và công nghệ biển. Thực tiễn đặt ra là phải tăng cường năng lực, đầu tư các nguồn lực để khoa học và công nghệ biển có đóng góp nhiều hơn cho sự nghiệp phát triển đất nước.

Mới đây, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Lãnh đạo Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam về việc phối hợp cho ý kiến trong việc sáp nhập một số đơn vị, tổ chức theo Công văn số 7073/BTNMT-TCCB ngày 19/11/2021 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc lấy ý kiến đối với Đề án “thành lập Viện Khoa học môi trường, biển và hải đảo”, sau khi nghiên cứu dự thảo Đề án, Viện Nghiên cứu Biển và Hải đã có nhiều ý kiến khác nhau. Phóng viên Tạp chí Tài nguyên và Môi trường điện tử đã có cuộc gặp gỡ TS. Nguyễn Lê Tuấn - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Biển và Hải đảo để lắng nghe về những tâm tư, quan điểm và chia sẻ của ông trong bối cảnh thực tế sáp nhập hiện nay.

Thủ tướng Nhật bản Yoshihide Suga trong cuộc họp nội các ngày 13/4/2021 cho biết: Việc xử lý nước thải từ Nhà máy Daiichi ở Fukushima bị tàn phá sau thảm họa động đất, sóng thần cách đây 10 năm là một vấn đề nan giải của Nhật Bản. Xử lý số nước thải này là một việc không thể né tránh. Chính phủ Nhật Bản đã tổng hợp các chính sách cơ bản về việc xả nước đã xử lý ra đại dương, sau khi đảm bảo mức an toàn của nước. Như vậy, hơn 1,2 triệu tấn nước đang chứa trong các bồn lớn tại Nhà máy Daiichi, gồm nước dùng để làm mát trong nhà máy, nước mưa và nước ngầm. Tokyo vẫn đang lọc nước từ nhà máy mỗi ngày sẽ được thải ra biển. Thông tin này khiến những quốc gia có biển đưa ra nhiều phản ứng lo ngại, trong đó có Việt Nam.

Biển với người Việt Nam đóng một vai trò vô cùng quan trọng, và sẽ ngày càng quan trọng hơn. Nhưng tâm thức biển thì tùy theo từng giai đoạn mà đậm/nhạt khác nhau. Trong Kỷ Băng Hà, cách đây từ 12 - 7000 năm, khi trái đất nóng lên, băng ở hai cực tan chảy, nước biển dâng lên gọi là biển tiến, còn khi trái đất lạnh đi, băng đóng lại ở hai cực, nước biển rút xuống gọi là biển lùi. Khi biển tiến thì cư dân ven biển và đồng bằng chạy nước lên vùng núi và cao nguyên.

Trong 2 ngày 29 - 30/12, tại thành phố Rạch Giá, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 phối hợp với Ban Dân vận Tỉnh ủy Kiên Giang thực hiện Chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” với nhiều hoạt động thiết thực, ý nghĩa.

Các địa phương miền duyên hải Nam Trung Bộ sở hữu những nét văn hóa biển, đảo khá độc đáo, là điều kiện thuận lợi để phát triển loại hình du lịch biển, đảo. Thực tế những năm gần đây cho thấy, khai thác tốt tiềm năng và giá trị văn hóa biển, đảo đã đem lại hiệu quả thiết thực trong phát triển du lịch.

Để Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, phát triển bền vững, thịnh vượng, an ninh, an toàn, nước ta đã có nhiều quyết sách quan trọng để thúc đẩy việc phát triển bền vững kinh tế biển theo tinh thần của Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về “Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Tuy nhiên, đứng trước sự biến động không ngừng của xã hội và ảnh hưởng của đại dịch Covid -19 tới nền kinh tế nói chung, kinh tế biển nói riêng, rất cần nhanh chóng chuyển dịch cơ cấu kinh tế biển sang những ngành, lĩnh vực mới hơn, năng động và bền vững hơn theo hướng chuyển từ “nâu” sang “xanh”.