Vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên khẳng định: "Cải thiện môi trường không khí không chỉ là nhiệm vụ về môi trường và sức khỏe cộng đồng mà còn gắn chặt với quá trình chuyển đổi xanh, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết Net Zero".

Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới đã xác định giải quyết ô nhiễm không khí là một nhiệm vụ trọng tâm, tạo định hướng quan trọng cho công tác khắc phục và cải thiện chất lượng không khí.

Thứ trưởng định hướng, hội thảo sẽ tập trung tìm kiếm các giải pháp về công nghệ, kỹ thuật và nguồn lực tài chính để kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, kiềm chế sự gia tăng và từng bước khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường không khí trong các lĩnh vực giao thông, năng lượng, công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp.

"Trong quá trình này, sự đồng hành của các bộ, ngành và địa phương, các cơ quan trong nước, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia, nhà khoa học trong thực thi hành động khắc phục ô nhiễm không khí trong những năm tới đây sẽ góp phần thiết thực vào nỗ lực chung khu vực và toàn cầu vì một môi trường an toàn, trong lành và phát triển bền vững", Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh.

Tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Lê Hoài Nam đã trình bày hiện trạng và diễn biến chất lượng môi trường không khí tại Việt Nam.

Theo đó, ô nhiễm không khí tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, trọng tâm là Hà Nội; ngoài ra có TP. Hồ Chí Minh. Ô nhiễm chủ yếu do bụi mịn PM2.5, đây là chất ô nhiễm chính. Nồng độ PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội là 47–48 µg/Nm³, giai đoạn 2023–2025. Khoảng 1/3 số ngày trong năm vượt giới hạn trung bình 24 giờ (50 µg/Nm³). Mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.

Theo ông Lê Hoài Nam, nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm tại Hà Nội là từ nhiều nguồn phát thải, trong đó ngành giao thông vận tải chiếm 23%; xây dựng và bụi đường chiếm 20%; từ đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp chiếm 12%; công nghiệp chiếm 10%...

Phó Cục trưởng Cục Môi trường Lê Hoài Nam đánh giá, Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi tiến tới hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng không khí và kiểm soát các nguồn phát thải. Theo định hướng, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm kê, đánh giá và dự báo chất lượng không khí; kế hoạch quản lý chất lượng không khí cấp quốc gia và cấp tỉnh.

Bên cạnh đó, các quy định về vùng phát thải thấp bổ sung nguyên tắc và tiêu chí thiết lập, các biện pháp kiểm soát phát thải trong vùng, cũng như thẩm quyền và trách nhiệm quản lý. Các biện pháp giám sát và hạn chế phát thải bụi từ hoạt động xây dựng cũng được đặt ra nhằm kiểm soát một trong những nguồn phát thải trực tiếp tại các đô thị.

Tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát ô nhiễm

Ô nhiễm không khí vẫn là một trong những thách thức lớn nhất về môi trường và y tế công cộng của Việt Nam. Ô nhiễm ảnh hưởng đến không khí mà người dân hít thở mỗi ngày, góp phần gây bệnh và tử vong sớm, làm giảm năng suất và tạo thêm chi phí cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng: tác động của bầu không khí suy nhiễm không chừa một ai và kéo dài trong suốt vòng đời của mỗi con người. Dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu 2023 cho thấy, ô nhiễm không khí đã vọt lên xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, ghi nhận tới 94.837 ca tử vong sớm chỉ trong một năm.

Ngay từ trong bụng mẹ, trẻ sơ sinh đã phải chịu nguy cơ sinh nhẹ cân, thiếu tháng. Khi lớn lên, trẻ em đối mặt với nguy cơ nhập viện cao do các bệnh đường hô hấp; thực tế ghi nhận khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng thêm 10µg/m³, tỷ lệ nhập viện do viêm phổi, viêm phế quản và hen suyễn ở trẻ em tăng từ 3,5% đến 5,2%.

Đối với người lớn và người cao tuổi, đây là nguyên nhân dẫn đến bệnh tim thiếu máu cục bộ, đột quỵ, bệnh phổi mạn tính và ung thư phổi ước tính khoảng 3.100 ca tử vong do ung thư phổi giai đoạn 1999-2014 có liên quan đến ô nhiễm. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. HCM, ô nhiễm làm rút ngắn tuổi thọ trung bình của người dân từ 1,9 đến 5,7 năm.

Khi Việt Nam bước vào một mùa ô nhiễm mới, đất nước đang có một lộ trình rõ ràng hơn bao giờ hết. Kế hoạch hành động quốc gia về kiểm soát ô nhiễm không khí và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030 của Chính phủ đã đề ra những mục tiêu cụ thể nhằm cải thiện chất lượng không khí. Tại Hà Nội, nồng độ PM2.5 trung bình hằng năm cần giảm 20% vào năm 2030 so với mức năm 2024.

Bà Lê Thái Hà - Phó Cục trưởng Cục phòng bệnh (Bộ Y tế) cho rằng, “ô nhiễm không khí ở Việt Nam không chỉ là một vấn đề môi trường, mà đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng rất đáng quan tâm. Theo ước tính của nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2023, ô nhiễm không khí đứng thứ ba trong số các yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tử vong tại Việt Nam, chỉ sau tăng huyết áp tâm thu và hút thuốc lá.

Ước tính trong năm 2023, có khoảng 95 nghìn ca tử vong sớm có liên quan đến phơi nhiễm ô nhiễm không khí, bao gồm cả ô nhiễm không khí ngoài trời và trong nhà. Điều đáng chú ý là gánh nặng này không chỉ đến từ các bệnh hô hấp. Ô nhiễm không khí làm gia tăng nguy cơ của nhiều bệnh không lây nhiễm quan trọng, đặc biệt là đột quỵ, bệnh tim thiếu máu cục bộ, COPD, ung thư phổi và đái tháo đường.

Để giải quyết những thách thức này, bà Lê Thái Hà cho rằng: Cần tăng cường nghiên cứu, đánh giá tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe. Tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống cảnh báo sớm tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe. Đặc biệt tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.