Trước yêu cầu đó, Đảng bộ và chính quyền Thành phố xác định bảo vệ môi trường là nền tảng cho phát triển bền vững, gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát thải các-bon thấp, hướng tới mục tiêu xây dựng TP. Đồng Nai văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Nhiều áp lực từ quản lý môi trường công nghiệp 

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, công tác quản lý, BVMT trên địa bàn TP. Đồng Nai đã đạt được nhiều kết quả tích cực, cơ bản kiểm soát và không để xuất hiện các “điểm đen” hay “điểm nóng” phức tạp về môi trường. Ý thức chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp hoạt động trong các khu công nghiệp nhìn chung đã được nâng cao nhờ việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý từ hoàn thiện hệ thống quan trắc tự động đến tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, trước áp lực ngày càng lớn từ tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và đặc biệt là yêu cầu quản lý nhà nước cao hơn sau khi sáp nhập thành Thành phố trực thuộc Trung ương, bức tranh môi trường tại TP. Đồng Nai vẫn đang bộc lộ những hạn chế, thách thức không hề nhỏ khi đối mặt với quy mô công nghiệp khổng lồ. 

Hiện nay, địa phương đang quản lý 37 khu công nghiệp với tổng diện tích lên tới hơn 13.107 ha, trong đó có 31 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động, thu hút hơn 2.100 dự án đầu tư, giải quyết việc làm cho hơn 595.000 lao động và đóng góp hơn 1 tỷ USD vào ngân sách hằng năm. Bên cạnh đó, theo quy hoạch đến năm 2030, địa phương dự kiến phát triển thêm 31 cụm công nghiệp. Sự tập trung mật độ cao của các cơ sở sản xuất công nghiệp dẫn đến khối lượng chất thải phát sinh hằng năm cực kỳ lớn, tạo ra áp lực nặng nề lên hạ tầng tiếp nhận và xử lý. Cụ thể, lượng nước thải phát sinh tại các khu công nghiệp đạt khoảng 154.877 m³/ngày đêm, trong khi tổng công suất thiết kế của các nhà máy xử lý nước thải tập trung là 234.800 m³/ngày đêm thì hiện tại mới chỉ có gần 70% lượng nước thải được đấu nối về hệ thống xử lý tập trung, số còn lại được cấp phép xả thải trực tiếp theo quy định. Đối với chất thải rắn, tổng khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh hằng năm khoảng 485.000 tấn, chất thải rắn thông thường lên tới gần 1 triệu tấn và lượng chất thải nguy hại phát sinh khoảng 280.000 tấn.

Dù ý thức chung được nâng lên, trên địa bàn vẫn tồn tại một số trường hợp doanh nghiệp cố tình vi phạm các quy định pháp luật về BVMT bằng các hành vi như chôn lấp chất thải trái phép, xả nước thải và khí thải chưa qua xử lý ra môi trường ngoại vi. Điển hình vừa qua, UBND Thành phố đã phải ra quyết định xử phạt hành chính nghiêm khắc đối với hai doanh nghiệp tại Khu công nghiệp Biên Hòa là Chi nhánh Công ty cổ phần Dây cáp điện Việt Nam (Nhà máy Cadivi miền Đông) và Công ty TNHH MTV Động cơ và Máy nông nghiệp miền Nam do có nhiều hành vi vi phạm quy định BVMT. Biện pháp áp dụng không chỉ dừng lại ở phạt tiền mà còn buộc đình chỉ hoạt động của các nguồn phát sinh chất thải trong thời gian 4,5 tháng, đồng thời yêu cầu hai đơn vị phải di dời toàn bộ cơ sở sản xuất ra khỏi khu vực không phù hợp quy hoạch. Điều này chứng tỏ tính chất phức tạp của các vi phạm và phản ánh nguy cơ ô nhiễm vẫn luôn thường trực nếu lơ là giám sát. 

Hiện nay, Thành phố đã thẳng thắn chỉ ra những nút thắt cốt lõi đang làm suy giảm hiệu quả của công tác BVMT tại Đồng Nai. Trước hết, hạ tầng kỹ thuật BVMT tại một số khu vực chưa được đầu tư hoàn chỉnh và đồng bộ với tốc độ mở rộng sản xuất, việc lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động mới chỉ hoàn thành tại 28 trên tổng số 31 khu công nghiệp đang hoạt động. Thêm vào đó, tỷ lệ các doanh nghiệp xử lý triệt để chất thải còn thấp, tình trạng ô nhiễm tại các cụm công nghiệp nhỏ lẻ vẫn chưa được quản lý một cách hiệu quả, và công tác phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong quản lý môi trường ở một số thời điểm vẫn thiếu sự chặt chẽ, thống nhất. Hệ quả tổng hợp của những hạn chế này là tình trạng ô nhiễm, phát sinh chất thải, sự suy giảm chất lượng nước, không khí và đất đang có những diễn biến phức tạp, tác động tiêu cực đến đời sống của người dân cũng như sự phát triển bền vững của tỉnh. 

Định hình trục phát triển xanh và hiện đại 

Trước những thách thức gay gắt của giai đoạn phát triển mới, việc duy trì mô hình tăng trưởng kinh tế truyền thống dựa trên tiêu tốn tài nguyên và chấp nhận đánh đổi môi trường đã không còn phù hợp. Tại Hội nghị Môi trường TP. Đồng Nai năm 2026 vừa được tổ chức, các cấp chính quyền và toàn hệ thống chính trị đã đạt được sự đồng thuận cao về việc phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý môi trường. Xu thế tất yếu được định hình là chuyển từ thế bị động sang chủ động, lấy BVMT làm nền tảng, làm điều kiện tiên quyết và xác định chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 nhằm hướng tới mục tiêu trung hòa các-bon. 

Để hiện thực hóa định hướng chiến lược này, một trong những bước đi mang tính đột phá và nhất quán của Đồng Nai là đẩy nhanh tiến độ thực hiện đề án chuyển đổi công năng Khu công nghiệp Biên Hòa 1. Đây là khu công nghiệp không còn phù hợp với quy hoạch phát triển đô thị hiện đại, việc chuyển đổi công năng khu vực này không chỉ giải quyết bài toán không gian kiến trúc đô thị, mà ý nghĩa quan trọng hơn là nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, bảo vệ nghiêm ngặt nguồn nước sông Đồng Nai. Song song với đó, cơ quan chức năng tiến hành lập phương án di dời đồng bộ các cơ sở sản xuất ra khỏi các khu vực không phù hợp quy hoạch, tăng cường kiểm tra, giám sát, tổ chức quan trắc môi trường định kỳ để kịp thời ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. 

Đồng thời, TP. Đồng Nai kiên quyết thay đổi chiến lược thu hút đầu tư theo hướng chọn lọc kỹ lưỡng, tập trung vào các dự án có công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường và ít phát sinh chất thải. Các dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, có nguy cơ gây ô nhiễm cao đều bị loại bỏ ngay từ khâu tiếp cận. Thành phố tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp công nghệ sản xuất theo hướng tuần hoàn, thúc đẩy mô hình ít phát thải, tiết kiệm năng lượng, từng bước xây dựng các khu công nghiệp sinh thái. Đối với các đơn vị kinh doanh hạ tầng kỹ thuật, chính quyền yêu cầu bắt buộc phải bảo đảm tỷ lệ cây xanh tối thiểu và nâng cấp hệ thống xử lý chất thải đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển sản xuất thực tế.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, việc nâng cao năng lực giám sát và xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ là yếu tố sống còn cho sự thành công của chiến lược xanh. Địa phương đang tập trung hoàn thiện hệ thống quan trắc môi trường và nước thải tự động, yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện thu gom, phân loại và chuyển giao chất thải cho đơn vị chức năng xử lý theo đúng quy định. Đặc biệt, sự kiện Sở NN&MT TP. Đồng Nai cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố và các đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội ký kết Chương trình Liên tịch phối hợp hành động BVMT, ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2026-2030 chính là cam kết mạnh mẽ cho việc huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cộng đồng. 

Hành trình xây dựng TP. Đồng Nai trở thành một địa phương phát triển bền vững, xanh, văn minh, hiện đại và đáng sống đang đặt ra những thách thức lớn nhưng cũng mở ra những cơ hội lịch sử. Việc kiên trì theo đuổi mục tiêu tăng trưởng xanh, lấy môi trường làm nền tảng vững chắc không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái, giảm thiểu rủi ro môi trường, nâng cao chất lượng sống của người dân mà còn là động lực giúp cộng đồng doanh nghiệp chuyển mình mạnh mẽ, thích ứng tốt hơn trong tương lai. Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự hưởng ứng tích cực của người dân, công tác BVMT tại TP. Đồng Nai chắc chắn sẽ đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp xứng đáng vào diện mạo mới của một Thành phố trực thuộc Trung ương hiện đại và bền vững.