Ba thập kỷ hình thành và phát triển đã đưa Khu kinh tế Dung Quất, từ một vùng cát trắng ven biển, trở thành trung tâm công nghiệp quy mô lớn, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng, ngân sách và việc làm của Quảng Ngãi. Bước vào giai đoạn mới, Dung Quất được kỳ vọng không chỉ là nơi tập trung các dự án công nghiệp lớn, mà còn trở thành hạt nhân của hệ sinh thái công nghiệp - đô thị - dịch vụ - logistics, từng bước hình thành Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia.
Sau 30 năm (1996- 2026), Khu kinh tế Dung Quất đã hình thành một hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn, với những ngành sản xuất nền tảng như lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí, năng lượng, chế biến chế tạo và dịch vụ cảng biển.
Nhà máy Lọc dầu Dung Quất là hạt nhân đầu tiên, đưa Quảng Ngãi trở thành một trong những địa phương có ngành công nghiệp lọc hóa dầu phát triển mạnh. Từ khi đi vào hoạt động năm 2009, Nhà máy đã đóng góp hơn 10 tỷ USD vào ngân sách nhà nước. Dự án mở rộng, nâng công suất với tổng vốn đầu tư 4,54 tỷ USD đang tạo thêm điều kiện để phát triển chuỗi lọc hóa dầu, hóa chất và năng lượng tại Dung Quất.
Trong lĩnh vực luyện kim, hai khu liên hợp sản xuất gang thép của Tập đoàn Hòa Phát có tổng vốn đầu tư 7,47 tỷ USD, công suất trên 11 triệu tấn thép/năm, hình thành một trong những trung tâm sản xuất thép quy mô lớn tại Đông Nam Á.
Cùng với đó là sự xuất hiện của các dự án cơ khí, chế biến chế tạo, công nghiệp nhẹ và công nghiệp FDI. Dự án HD Hyundai Eco Vina với các sản phẩm cơ khí siêu trường, siêu trọng, xuất khẩu đến 38 quốc gia và vùng lãnh thổ là một ví dụ về hướng phát triển các ngành công nghiệp có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đến nay, các khu kinh tế, khu công nghiệp trên địa bàn Quảng Ngãi đã thu hút hơn 440 dự án với tổng vốn đăng ký gần 20 tỷ USD, vốn thực hiện hơn 14 tỷ USD. Trong đó có 63 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 2,5 tỷ USD. Khoảng 350 dự án đang hoạt động, tạo việc làm cho hơn 81.000 lao động.
Những con số này cho thấy Dung Quất đã vượt xa vai trò của một khu công nghiệp đơn thuần, trở thành một cực tăng trưởng có khả năng tạo sức lan tỏa đến thương mại, dịch vụ, đô thị, hạ tầng và nguồn nhân lực của tỉnh. Nhưng nền tảng lớn cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cấp mô hình phát triển.
Một trong những hạn chế được ông Lương Kim Sơn, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi chỉ ra là sự phát triển của Dung Quất vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Chuỗi ngành công nghiệp sau lọc hóa dầu và sau luyện kim chưa phát triển mạnh, trong khi số lượng dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, chế biến sâu và các dự án có hàm lượng khoa học - công nghệ cao còn hạn chế. Điều đó khiến giá trị gia tăng từ các ngành công nghiệp nền tảng chưa được khai thác hết.
Ngày 20/07/2026, Tỉnh ủy Quảng Ngãi ban hành Nghị quyết số 12-NQ/TU về đẩy mạnh phát triển kinh tế biển tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết định hướng xây dựng Quảng Ngãi thành trung tâm kinh tế biển xanh, hiện đại, năng động và bền vững của cả nước
Trên tinh thần đó, yêu cầu mới cũng đặt ra cho Khu kinh tế Dung Quất: Không chỉ duy trì các ngành công nghiệp hiện hữu mà phải hình thành các chuỗi sản xuất mới trên nền tảng những ngành công nghiệp đã có.
Với lọc hóa dầu làm nền tảng, Quảng Ngãi định hướng phát triển sâu hơn các ngành hóa chất, sản phẩm hóa dầu, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật. Với luyện kim, dư địa mở rộng sang thép chuyên dụng, vật liệu mới, cơ khí chế tạo và các ngành sử dụng thép làm nguyên liệu đầu vào còn rất lớn.
Cùng với đó là phát triển năng lượng, công nghiệp chế biến chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và các ngành công nghệ cao. Mục tiêu không phải thu hút thật nhiều dự án, mà lựa chọn những dự án có khả năng liên kết với hệ sinh thái hiện hữu, tạo giá trị gia tăng lớn, tiết kiệm tài nguyên và ít phát thải.
Định hướng xây dựng Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất vì thế mang ý nghĩa lớn hơn việc mở rộng một ngành công nghiệp. Mục tiêu hướng tới một tổ hợp công nghiệp - năng lượng có tính liên kết cao, phát huy hiệu quả các dự án hiện hữu, đồng thời tạo không gian cho các ngành công nghiệp hạ nguồn và dịch vụ kỹ thuật phát triển.
Cùng với đó, Quảng Ngãi định hướng hoàn thiện lưới điện truyền tải, phát triển các nguồn năng lượng sạch, năng lượng tái tạo phù hợp với tiềm năng và yêu cầu chuyển đổi xanh.
Để thực hiện các mục tiêu đề ra, yêu cầu trước tiên là hoàn thiện hạ tầng. Dung Quất có lợi thế đặc biệt về cảng nước sâu, kết nối đường bộ và khả năng liên kết với các hành lang kinh tế. Tuy nhiên, hệ thống hạ tầng tại một số khu vực vẫn chưa đồng bộ; công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư còn khó khăn; quỹ đất sạch và hạ tầng kỹ thuật chưa phải lúc nào cũng đáp ứng kịp nhu cầu của các dự án lớn. Đây là những điểm nghẽn cần được giải quyết nếu muốn chuyển từ lợi thế vị trí sang lợi thế cạnh tranh.
Phát triển logistics cũng là một yêu cầu quan trọng. Dung Quất cần khai thác tốt hơn lợi thế cảng nước sâu, phát triển dịch vụ kho bãi, vận tải đa phương thức và các dịch vụ hỗ trợ công nghiệp, từng bước trở thành trung tâm logistics của khu vực miền Trung - Tây Nguyên.
Cùng với hạ tầng là yêu cầu về nguồn nhân lực. Khi Dung Quất chuyển sang các ngành công nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu, cơ khí chính xác, năng lượng và sản xuất thông minh, nhu cầu về lao động kỹ thuật chất lượng cao sẽ tăng mạnh. Liên kết giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý vì vậy cần được đặt trong chiến lược phát triển Khu kinh tế.
Một vấn đề khác là chất lượng đô thị và hạ tầng xã hội. Sau quá trình công nghiệp hóa, Dung Quất cần một không gian đô thị, dịch vụ, nhà ở và các thiết chế xã hội tương xứng để thu hút chuyên gia, người lao động và tạo môi trường sống tốt hơn cho cộng đồng dân cư.
Phát triển Dung Quất trong giai đoạn mới vì thế không thể chỉ tính bằng diện tích đất công nghiệp hay số lượng dự án. Mục tiêu cao hơn là hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, trong đó công nghiệp, cảng biển, logistics, đô thị, dịch vụ và nguồn nhân lực hỗ trợ lẫn nhau.
Ba mươi năm đầu tiên đã tạo nền móng. Giai đoạn tiếp theo sẽ quyết định Dung Quất có thể chuyển từ một trung tâm công nghiệp lớn thành một trung tâm công nghiệp - năng lượng - logistics có sức cạnh tranh khu vực hay không. Bài toán của Dung Quất hôm nay không còn là khai thác lợi thế ven biển, mà là kết nối và phát huy tổng hợp các nguồn lực để tạo ra một không gian phát triển biển có giá trị gia tăng cao, qua đó cụ thể hóa định hướng phát triển kinh tế biển theo Nghị quyết 20-NQ/TW.
Mời đón đọc Kỳ 3: Đánh thức tiềm năng du lịch biển đảo
Ở các làng chài Quảng Ngãi, nghề vá lưới không đơn thuần là công việc mưu sinh. Đó còn là một phần ký ức và nếp sống của làng biển, nơi kỹ năng nghề nghiệp được truyền lại bằng những chỉ dẫn giản dị, kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng và chính đôi tay của người đi trước.
Rừng nguyên sinh, suối, thác cùng những cung đường địa hình núi đang mở ra cơ hội để xã Đặng Thùy Trâm (tỉnh Quảng Ngãi) hình thành sản phẩm du lịch trekking. Nếu được tổ chức bài bản, tuyến Kon Ken, Hòn Hỏa kết nối thảo nguyên Bùi Hui có thể trở thành một cung đường xanh giàu trải nghiệm, góp phần tạo thêm sản phẩm du lịch mới cho Quảng Ngãi.
Sau 5 năm triển khai các chủ trương phát triển kinh tế biển, Quảng Ngãi đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn đối mặt với không ít điểm nghẽn về hạ tầng, môi trường, du lịch và khai thác tài nguyên. Nghị quyết mới của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đặt mục tiêu đưa kinh tế biển phát triển nhanh, bền vững, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
